അയ്യങ്കാളിയുടെ വില്ലുവണ്ടി: പൊതുവഴിയും അക്ഷരവും

1893-ൽ അയ്യങ്കാളി ഒരു വില്ലുവണ്ടി വാങ്ങി, വെങ്ങാനൂരിലെ പൊതുവഴിയിലൂടെ സഞ്ചരിച്ചു. ഇന്നു കേൾക്കുമ്പോൾ നിസ്സാരമെന്നു തോന്നാവുന്ന ആ യാത്ര, അയിത്തജാതിക്കാർക്ക് പൊതുവഴി പോലും നിഷേധിക്കപ്പെട്ടിരുന്ന കാലത്ത്, ജാതിവ്യവസ്ഥയോടുള്ള പരസ്യമായ വെല്ലുവിളിയായിരുന്നു. വണ്ടിയിൽ കയറാൻ അവകാശമില്ലാത്തവൻ വണ്ടി ഓടിച്ചു എന്നതായിരുന്നു ആ പ്രവൃത്തിയുടെ രാഷ്ട്രീയം.

വഴി മാത്രമല്ല, അക്ഷരവും അന്ന് അധികാരത്തിന്റെ സ്വത്തായിരുന്നു. അയ്യങ്കാളി വെങ്ങാനൂരിൽ സ്ഥാപിച്ച കുടിപ്പള്ളിക്കൂടം ജാതിമേധാവികൾ തകർത്തു. 1914-ൽ പഞ്ചമി എന്ന പെൺകുട്ടിയെ ഊരൂട്ടമ്പലം സ്കൂളിൽ ചേർത്തപ്പോൾ സ്കൂൾ തന്നെ ചുട്ടെരിക്കപ്പെട്ടു. അതിനു മറുപടിയായി അയ്യങ്കാളി പ്രഖ്യാപിച്ച കർഷകത്തൊഴിലാളി പണിമുടക്ക് — വിദ്യാഭ്യാസത്തിനുവേണ്ടി നടന്ന ലോകത്തിലെ ആദ്യത്തെ പണിമുടക്കുകളിലൊന്ന് — ചരിത്രത്തിലെ ഉജ്ജ്വലമായ ഒരേടാണ്.

സ്വാതന്ത്ര്യം, വിദ്യാർത്ഥി, സ്ത്രീ — ഈ വാക്കുകളെല്ലാം അർത്ഥം നേടുന്നത് അത്തരം പോരാട്ടങ്ങളിലൂടെയാണ്. ഇന്ന് merit എന്ന വാക്കുകൊണ്ട് മറയ്ക്കപ്പെടുന്ന പലതും, ഒരു നൂറ്റാണ്ടു മുമ്പ് വില്ലുവണ്ടിയുടെ ചക്രങ്ങൾ ചോദിച്ച അതേ ചോദ്യങ്ങളാണ്.